"Όταν το σχολείο πνίγεται στη γραφειοκρατία, ποιος ασχολείται με τη μόρφωση;"
Η σχολική χρονιά μόλις ξεκίνησε και το εκπαιδευτικό σύστημα μοιάζει ήδη εξαντλημένο. Όχι από την προσπάθεια να μορφώσει τα παιδιά, αλλά από τον ατελείωτο μηχανισμό γραφειοκρατίας που έχει εγκατασταθεί σε κάθε σχολείο.
Πλατφόρμες, φόρμες, εγκύκλιοι, αναφορές, καταγραφές, σχέδια δράσης, αξιολογήσεις, ψηφιακές εφαρμογές και, παράλληλα, η παλιά, ακούραστη χαρτούρα. Ένας πραγματικός διοικητικός λαβύρινθος, μέσα στον οποίο εκπαιδευτικοί και διευθυντές αναζητούν καθημερινά τον χρόνο που τους απομένει για να κάνουν… μάθημα.
Οι διευθυντές μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε διαχειριστές διαδικασιών και οι εκπαιδευτικοί σε συμπληρωτές ηλεκτρονικών πεδίων. Ακόμη και όσοι θα έπρεπε να βρίσκονται δίπλα στο σχολείο, να στηρίζουν τους εκπαιδευτικούς και να μεταφέρουν γνώση και παιδαγωγική εμπειρία, συχνά εγκλωβίζονται σε έναν μηχανισμό διοικητικών απαιτήσεων.
Και όλα αυτά παρουσιάζονται ως «εκσυγχρονισμός».
Εκσυγχρονισμός χωρίς περισσότερο χρόνο για τον μαθητή.
Αξιολόγηση που οδηγεί στην κατηγοριοποίηση σχολείων, εκπαιδευτικών και μαθητών, αντί να υπηρετεί την ουσιαστική αποτίμηση του εκπαιδευτικού έργου και την παιδαγωγική υποστήριξη.
Ψηφιοποίηση χωρίς ουσιαστική μείωση της γραφειοκρατίας.
Μεταρρυθμίσεις που δεν ενισχύουν τον πραγματικό μορφωτικό και κοινωνικό ρόλο του σχολείου, αλλά προωθούν τη μετατροπή του σε μια μονάδα που λειτουργεί με όρους επιχείρησης.
Και οι τρικλοποδιές δεν έχουν τέλος. Αρκεί να δει κανείς τις νέες οδηγίες για τις εκπαιδευτικές επισκέψεις και τις πολιτιστικές δράσεις. Για να οργανώσει μια εκπαιδευτικός μια επίσκεψη σε μουσείο ή μια δραστηριότητα έξω από την τάξη, καλείται όλο και συχνότερα να διασχίσει έναν ωκεανό προϋποθέσεων, εγκρίσεων και διαδικασιών.
Σαν να είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την εκπαίδευση μια επίσκεψη στο μουσείο και όχι η υποβάθμιση της ουσιαστικής μάθησης.
Κι ενώ το σχολείο πνίγεται στη χαρτούρα, χρήματα υπάρχουν.
Υπάρχουν για πλατφόρμες που συχνά επικαλύπτουν η μία την άλλη, για προγράμματα και δράσεις αμφίβολης παιδαγωγικής χρησιμότητας, για ακριβές «επιμορφώσεις» που αφήνουν ελάχιστο αποτύπωμα στην πραγματική σχολική ζωή, για συμβουλευτικές υπηρεσίες, μελέτες και μηχανισμούς που πολλαπλασιάζονται, ενώ οι πραγματικές ανάγκες των σχολείων παραμένουν ακάλυπτες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αλλαγή της πλατφόρμας ανάρτησης των αξόνων δράσης των σχολείων στο πλαίσιο της αξιολόγησης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν αναφερθεί, για την αλλαγή αυτή διατέθηκαν 320.000 ευρώ. Το εύλογο ερώτημα είναι: ποια ουσιαστική εκπαιδευτική ανάγκη εξυπηρετεί αυτή η δαπάνη, όταν οι εκπαιδευτικοί εξακολουθούν να επιβαρύνονται με ολοένα περισσότερες διαδικασίες; Και πώς δικαιολογείται η διάθεση τέτοιων ποσών, όταν λείπουν εκπαιδευτικοί, υποστηρικτικές δομές και βασικές υποδομές;
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει η εκπαίδευση.
Το ερώτημα είναι: ποια εκπαίδευση θέλουμε και για ποιον;
Γιατί, την ίδια στιγμή που πολλαπλασιάζονται οι διοικητικές απαιτήσεις, οξύνονται τα ουσιαστικά προβλήματα.
Μαθητές και μαθήτριες δυσκολεύονται να κατανοήσουν ακόμη και ένα απλό κείμενο. Παιδιά απομακρύνονται από το βιβλίο, την ανάγνωση και τη γνώση. Παιδιά αντιμετωπίζουν ψυχολογικές δυσκολίες, ενώ η βία διεισδύει όλο και περισσότερο στη σχολική καθημερινότητα.
Οι ανθρωπιστικές και οι καλλιτεχνικές σπουδές συρρικνώνονται. Η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει στην εκπαιδευτική διαδικασία χωρίς να έχει προηγηθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την παιδαγωγική αξιοποίησή της και τους αναγκαίους κανόνες χρήσης της.
Οι νέοι τελειώνουν το σχολείο χωρίς ουσιαστικό επαγγελματικό προσανατολισμό, χωρίς επαρκή ενημέρωση για τις δυνατότητες σπουδών και εργασίας και χωρίς ένα πειστικό σχέδιο για το μέλλον τους.
Οι αναπληρωτές μετακινούνται από σχολείο σε σχολείο και από περιοχή σε περιοχή, αναζητώντας κάθε χρόνο το δικαίωμα να εργαστούν, αναπληρώνοντας ξανά και ξανά τον εαυτό τους, αντί να έχουν τη σταθερότητα που εξασφαλίζει ο μόνιμος διορισμός.
Σχολικά κτίρια αντιμετωπίζουν προβλήματα που δεν λύνονται με επικοινωνιακές εξαγγελίες. Ελλείψεις προσωπικού, τμήματα που ασφυκτιούν, ανεπαρκής υποστήριξη των μαθητών και βία που εισχωρεί στη σχολική καθημερινότητα.
Και απέναντι σε όλα αυτά, ένας τεράστιος μηχανισμός μοιάζει περισσότερο απασχολημένος με το να καταγράφει ότι το σχολείο λειτουργεί παρά με το να εξασφαλίζει ότι πράγματι λειτουργεί καλά.
Δεν χρειαζόμαστε άλλο ένα πεδίο για να συμπληρωθεί σε μια πλατφόρμα.
Χρειαζόμαστε περισσότερους εκπαιδευτικούς στις τάξεις.
Χρειαζόμαστε μόνιμους διορισμούς, μικρότερα τμήματα, σύγχρονα και ασφαλή σχολικά κτίρια, ουσιαστική ενίσχυση της ειδικής αγωγής, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς όπου χρειάζονται, στήριξη των νέων εκπαιδευτικών και πραγματική παιδαγωγική ελευθερία.
Χρειαζόμαστε ένα σχολείο που θα ξανακάνει τη γνώση ενδιαφέρουσα και τη μάθηση χαρά.
Ένα σχολείο που δεν θα αντιμετωπίζει τον εκπαιδευτικό ως ύποπτο, υποχρεωμένο να αποδεικνύει διαρκώς ότι εργάζεται, αλλά ως επιστήμονα και παιδαγωγό που χρειάζεται εμπιστοσύνη, χρόνο και στήριξη.
Γιατί το μεγαλύτερο πρόβλημα της εκπαίδευσης δεν είναι ότι δεν υπάρχουν αρκετές πλατφόρμες.
Είναι ότι, μέσα σε όλες αυτές τις πλατφόρμες, κινδυνεύουμε να χάσουμε τον άνθρωπο.
Τον μαθητή που πρέπει να μορφωθεί.
Τον εκπαιδευτικό που πρέπει να διδάξει.
Το σχολείο που πρέπει να εμπνεύσει.
Και όσο το σχολείο βουλιάζει κάτω από το βάρος της γραφειοκρατίας, της διαρκούς επιτήρησης και των αλλεπάλληλων «μεταρρυθμίσεων», οι πραγματικές εκπαιδευτικές ανάγκες μένουν στο περιθώριο.
Από ήττα σε ήττα δεν πρέπει να συνηθίσουμε.
Γιατί η εκπαίδευση δεν είναι πλατφόρμα, δεν είναι δείκτης και δεν είναι αριθμός σε έναν πίνακα.
Είναι τα παιδιά μας. Είναι το μέλλον τους. Είναι το μέλλον της κοινωνίας.
Και γι’ αυτό ακριβώς δεν έχουμε την πολυτέλεια να σιωπούμε.
Ανθή Βέλλη
Πρόεδρος του ΣΕΠΕ Γλυφάδας – Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης
Δημοτική σύμβουλος της ΡΙ.ΚΙ.Π. Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης
